تصاویر جدید




آمار بازدید

آخرین بروز رسانی 1393/06/07 2014/08/29

برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.

نماز رمز نجات

فرستنده ErfanAbad در تاريخ ۱۳۹۰/۸/۲۷ ۱۷:۴۰:۰۰ (1515 بار خوانده شده) مقالات
برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.
بسم الله الرحمن الرحیم
ستایش و سپاس پروردگاری را که نماز را موجب سعادت و نیکبختی بندگان خود و آنرا رمز نجات از عقوبت الهی قرار داد. نماز بعد از ایمان بزرگترین تکلیف خداوندی و در قیامت نماز اولین مورد سؤال بعد از ایمان از بندگان خواهد بود. نماز پایه و ستون دین و یک رحمت الهی است برای بندگان چون نماز همه شرایط نجات و سعادت را در بر گرفته و نیز نماز بهترین مربی اخلاق و انضباط است.
از مطالعه کنندگان و صاحب نظران محترم در خواست میشود که هر اشتباه و نظمی در آن ملاحظه میکنند چشم پوشی نفرمایند و با تذکر آن بنویسنده با هر وسیله ای که برایشان میسر است او را رهین منت خود قرار دهند. (اِنَّ الجَوَاد قَد یَکِبُوا وَ اِنَّ المارِم قَد یَنبُوا وَ اِنَّ الاِنسَان مَحَلَ السَّهو وَ النِّسیَان) همانا اسب تندرو هم گاهی زمین میخورد و شمشیر برنده هم گاهی کندی مینماید و انسان در معرض اشتباه و فراموشی است. امید آن داریم که خداوند متعال همه ما را در زمره خدمتگزاران دین و شریعت قرار داده و به سعادت ابدی نائل فرماید. امین یا رب العالمین.
خدایا چنان کن سر انجام کار * تو خشنود گردی و ما رستگار
سه شنبه 29 رجب 1414هـ ق مصادف با 22 دی ماه 1372 هـ ش
ترکمن صحرا ـ علی آباد کتول ـ حوزه علمیه عرفانی عرفان آباد
انا دردی (ابوبکر) آنائی

الحمد لله الذی کلف عباده بالصلوات و جعلها من مهمات الدین و افضل الطاعات. و الصلاة و السلام علی رسوله محمد المصطفی و علی آله و اصحابه مفاتیح الهدی و مصابیح الدجی.

فلسفه نماز
طبیعت نماز از آنجا که انسان را به یاد نیرومند ترین عامل بازدارنده یعنی اعتقاد به مبدأ و معاد می اندازد دارای اثر بازدارندگی از فحشا و منکر است. انسانی که به نماز می ایستد، تکبیر میگوید خدا را از همه چیز برتر و بالاتر میشمارد، به یاد نعمت های او میافتد، حمد و سپاس او میگوید، او را برحمانیت و رحیمیت می ستاد و به یاد روز جزای او می افتد، اعتراف به بندگی او میکند از او یاری میجوید صراط مستقیم از او میطلبد و از راه کسانیکه غضب بر آنها شده و گمراهان به خدا پناه میبرد بدون شک در قلب و روح چنین انسانی جنبشی به سوی حق و حرکتی به سوی پاکی و جهشی به سوی تقوا پیدا میشود برای خدا رکوع میکند و در پیشگاه او پیشانی به خاک مینهد غرق در عظمت او میشود و خود خواهی ها و خود بینی ها را فراموش میکند. شهادت به یگانگی او میدهد گواهی به رسالت پیامبر صلی الله علیه و سلم میدهد بر پیامبرش درود می فرستد و دست به درگاه خدا بر میدارد که در زمره بندگان صالح او قرار گیرد. همه این امور موجی از معنویت در وجود او ایجاد میکند موجی که سد نیرومندی در برابر گناه محسوب میشود در وسط روز هنگامی که غرق زندگی عادی شده ناگهان صدای تکبیر موذن را میشنود برنامه خود را قطع کرده به درگاه او می شتابد و حتی در پایان روز و آغاز شب پیش از آنکه به بستر استراحت میرود با او راز و نیاز میکند و دل را مرکز انوار او میسازد. از این گذشته به هنگامی که آماده مقدمات نماز میشود خود را شستشو داده و خود را پاک میکند غضب را از خود دور میسازد و به بارگاه دوست میرود. نماز علاوه بر بعد عبادی و ابراز بندگی با خضوع و خشوع کامل در برابر پروردگار جهانیان یک برنامه سودمند جسمی و روحی است که افراد مسلمان بطور دائم و در طول زندگی خود مطابق شرایط و برنامه خاصی که متناسب با سن و سال هر فردی است آن را روزی پنج بار در صفهای فشرده و در مکانی مشخص، مسجد یا هر مصلای دیگر به جای می آورد. آن هم در زمان معین اوقات پنج گانه با یک آهنگ و ترتیب و حرکات ویژه ای بدون هیچ گونه تبعیض برابری و نابرابری، با هم و با اتحاد و اتفاق کامل و اقوال و افعال مخصوص انجام میدهند و مقصد مشخصی را یعنی تثبیت روابط معنوی در میان خود و آفریدگار خود و تقویت جسمی و روحی و ازدیاد کرامت و ارزش والای انسانی در پیش می گیرند، و با این صورت ارتباط این عنصر ارزنده طبیعت و اشرف مخلوقات این موجود آگاه آزاد، با آفریدگار خویش بطور دائم بر قرار میگردد. و روزی پنج بار با خدای خود عهد و پیمان عابدیت و معبودیت میبندد و با هم نوعان خود تجدید میثاق اخوت و برادری مینماید و با همسفران خود بسوی تکامل انسانی بحرکت خود ادامه میدهد. آری همسفران و پویندگان راه تکامل در حالت اعتدال و با قامتی استوار حرکت خود را با نیت و اذعان قلبی و اقرار لسانی (زبانی) و با جمله تکبیرة الاحرام یعنی با گفتن الله اکبر شروع میکنند و با این شعار کوبنده و طنین افکن تمام اله های مصنوعی و موهوم دیگر و داعیان ربوبیت را به زباله دان تاریخ می اندازند. الله اکبر یعنی خداوند بزرگتر از هر موجودی، بزرگتر از فرعون ها و نمرودها و طاغوتیان هر عصر و زمانی است. بعد از اجرای نیت کاروان راه حق حرکت خود را بسوی آشنایی با صفت ها و نعمت های الهی و ستایش در برابر آنها چنین ادامه میدهد.
بسم الله الرحمن الرحیم: بنام خدای بخشنده و مهربان خدایی که دارنده ی رحمت همگانی و بخشش همیشگی است. الحمد لله رب العالمین: الرحمن الرحیم: ستایش مخصوص خدای است که پروردگار و صاحب جهان و جهانیان است نه فرعون و فرعونیان و نه توتم و توتمیان و نه خدایان متعدد مصنوعی ساخته دست بشر. او بخشاینده همیشه بخشنده است. نه قارون و قارونیان و نه صاحبان گنج و سرمایه داران هر عصر و مکانی. سپس همسفران بسوی وعده وعید (مژده و تجدید) بحرکت خود اینگونه ادامه میدهد. مالک یوم الدین: ستایش مخصوص خدائی است که مالک و صاحب اختیار روز جزا است. در مرحله ی بعد کاروان راه تکامل، بسوی توحید و عبادت چنین طی طریق میکند، ایاک نعبد و ایاک نستعین: فقط تو را پرستش و عبودیت میکنیم و تنها از تو مدد و یاری میخواهیم نمازگزاران با بیان این دو جمله «ایاک نعبد و ایاک نستعین» بندگی بندگان و برآورده ساختن نیازهای انسانی را مخصوص خدای قادر توانا گردانیده اند. و تعریف و توصیف و استعانة و یا خواستن از دیگران را به دور میریزند و از مخالفان خدا و منکران الوهیتش هیچ گونه توقع و انتظاری ندارند، زیرا راه روان مسیر حق و حقیقت خوب میدانند. آنان که زیر الوهیت خدا نرفته اند و احکام و دستورات حیات بخش وحدت آفرین او را انکار می ورزند نماینگر این واقعیت است که راه خود را از راه خدا و خلق خدا جدا ساخته اند و در این صورت شکی نیست که چنین افرادی به بندگان و پویندگان راه خدا کمکی نخواهند کرد. آری کاروان به مقصد نزدیک تر میشود و بسوی استقامت و پای داری به حرکت خود این طور ادامه میدهد اهدنا الصراط المستقیم: ما را به راه راست و مستقیم (نه انحراف به چب و نه انحراف به راست) بلکه راه سعادت آفرین اسلام در علم و عمل هدایت کن. نمونه راه راست خواسته شده خود و همسفران را با چنین لحنی اظهار میدارد صراط الذین انعمت علیهم: به راه کسانی هدایت کن که مورد انعام خود قرارشان دادی (یعنی پیامبران و تصدیق کنندگان نخستینم آنان و شهیدان و شایستگان) که بر آنان نعمت ارزانی داشته ای. و در آخرین مرحله بخاطر گمراه نشدن و مورد غضب و کیفر الهی قرار نگرفتن، تمنای خویش و جامعه را در آستانه معبود جهانیان به این صورت بیان میکند، غیر المغضوب علیهم و لا الضالین: نه راه کسانی که مورد خشم (تو) واقع شده اند و نه راه گم شدگان و گمراهان (آنان که با وجود علم و آگاهی از راه حق خارج شدند و یا بواسطه بی خبری و نا آگاهی و بعلت تعصب و تبعیت از پیشوایان گمراه کننده در راه غیر از راه خدا روانه شدند. در حالی که گمان میکردند دارند راه درستی را می پیمایند). گر چه نماز چیزی نیست که تأثیراتش بر کسی مخفی باشد، ولی دقت در متون آیات و روایت اسلامی ما را به ریزه کاری های بیشتر در این زمینه رهنمون میگردد.
1ـ روح و اساس و پایه و مقدمه و نتیجه و بالاخره فلسفه نماز همان یاد خدا است. همان ذکر الله است. البته ذکری که مقدمه ی فکر و فکری که انگیزه عمل بوده باشد.
2ـ نماز وسیله ی شستشو از گناهان و مغفرت و آمرزش الهی است. چرا که خواه و ناخواه نماز انسان را دعوت به توبه و اصلاح گذشته میکند. اَرَأیتُم لَو اَنّ نَهرَاً بِبَاب احدکم یغتسل فیه کل یوم خمس مرات هل بقی من درنه شئ؟ قالوا لا یبقی من درنه شئ قال فذالک مثل الصلوة الخمس یمحوا الله بهنّ الخطایا. یعنی اگر نزد دروازه کسی یک نهر جاری باشد و او در آن پنج بار هر روز را شستشو کند آیا در بدن او چیزی از آلودگی و کثافت خواهد ماند؟ صحابه عرض کردند که هیچ هم باقی نخواهد ماند. پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند که نماز درست همانند این نهر جاری است که خداوند متعال بسبب آنها گناهان را پاک میکند. بدین ترتیب جراحاتی که بر روح و جان انسان از گناه مینشیند، با مرهم نماز التیام میابد و زنگهائی که بر قلب مینشیند زدوده میشود.
3ـ نماز سدی در برابر گناهان آینده است. چرا که روح ایمان در انسان تقویت میکند نهال تقوا را در آن پرورش میدهد. و میدانیم ایمان و تقوا نیرومندترین سد در برابر گناه است و این همان چیزی است که در احادیث متعددی میخوانیم. افراد گناه کاری بودند که شرح حال خود را برای پیشوایان اسلام بیان کردند، فرمودند: غم مخورید، نماز آنها را اصلاح میکند.
4ـ نماز غفلت زدا است. بزرگ ترین مصیبت برای رهروان راه حق آن است که هدف آفرینش خود را فراموش کنند و غرق در زندگی عادی و لذائذ زودگذر گردند. اما نماز بحکم اینکه در فواصل مختلف، و در هر شبانه روز پنج بار انجام میشود مرتبا به او اختار میکند، هشدار میدهد، هدف آفرینش او را خاطر نشان میسازد، موقیعت او را در جهان به او گوش زد میکند و این رحمت بزرگی است که انسان وسیله ای در اختیار داشته باشد که هر شبانه روز چند مرتبه قویا به او بیدار باش گوید.
5ـ نماز خود بینی و کبر را در هم میشکند. چرا که انسان در هر شبانه روز کلا 32 رکعت، 17 رکعت فرض و در هر رکعت دو بار پیشانی بر خاک در برابر خدا میگذارد. خود را ذره کوچکی در برابر عظمت او میبیند. بلکه صفری در برابر بینهایت.
6ـ نماز وسیله پرورش فضایل اخلاق و تکامل معنوی انسان است. چرا که انسان را از جهان محدود عادی و چهار دیوار عالم طبیعت بیرون میبرد به ملکوت آسمانها دعوت میکند و با فرشته گان هم صدا و هم راز میسازد. خود را بدون واسطه و نیاز به هیچ واسطه در برابر خدا میبیند. و با او به گفتگو برمیخیزد. تکرار این عمل در شبانه روز آنهم با تکیه روی صفات خدا، رحمانیت و رحیمیت خدا و عظمت او مخصوصا با کمک گرفتن از سوره های قرآن بعد از حمد که بهترین دعوت کننده بسوی نیکیها و پاکیها است، اثر قابل ملاحظه ای در پرورش فضائل اخلاقی در وجود انسان دارد.
7ـ نماز به سایر اعمال انسان ارزش و روح میدهد چرا که نماز روح اخلاص را زنده میکند. زیرا نماز مجموعه ای است از نیت خالص و گفتار پاک و اعمال خالصانه، تکرار این مجموعه در شبانه روز بذر سایر اعمال نیک را در جان انسان میپاشد و روح اخلاص را تقویت میکند.
8ـ نماز قطع نظر از محتوای خودش با توجه به شرایط صحت دعوت به پاکسازی زندگی میکند. چرا که میدانیم مکان نماز گزار، فرشی که بر آن نماز میخواند آبی که با آن وضو میگیرد و غسل میکند پاک باشد پس نمازگزار باید از هر گونه محرمات بدور باشد بنابر این تکرار نماز در پنج نوبت در شبانه روز خود دعوتی است به رعایت حقوق دیگران.
9ـ نماز علاوه بر شرایط صحت، شرایط قبول یا به تعبیری دیگر شرایط کمال دارد. که رعایت آنها نیز عامل مؤثر دیگر برای ترک بسیاری از گناهان است.
10ـ نماز روح انضباط را در انسان تقویت میکند. چرا که دقیقا باید در اوقات معینی انجام گیرد که تأخیر یا تقدیم آن هر دو موجب بطلان نماز است. همچنین آداب و احکام دیگر در مورد نیت و قعود و رکوع و سجود و مانند آن که رعایت آنها پذیرش انضباط را در برنامه های زندگی کاملا آسان میسازد. همه اینها فوایدی است که در نماز قطع نظر از مسئله جماعت وجود دارد. و اگر ویژگی جماعت را بر آن بیفزایم که همان روح نماز است برکات بیشماری دیگری دارد. که انشاء الله درباره فواید جماعت نیز صحبت خواهد شد.

در بیان فضائل نماز
حضرت ابوذر رضی الله عنه میفرمایند: که حضرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و سلم در فصل زمستان بیرون تشریف آوردند و برگها از درختان میریخت آن حضرت صلی الله علیه و سلم شاخه ی درختی را در دست گرفتند. پس برگهای آن شروع به ریختن کردند آن حضرت صلی الله فرمودند: که ای ابوذر چون بنده مسلمان با اخلاص برای خداوند تبارک و تعالی نماز میگذارد گناهش همین طوری میریزد مانند این برگها که از درخت میریزد. در موسم سرما برگهای درختان آنچنان میریزند که حتی در بعضی درختان برگی هم نمیماند ارشاد پاک نبی اکرم صلی الله است که اثر با اخلاص نماز خواندن همین است که همه ی گناهان معاف میشود که هیچ نمیماند. خداوند تبارک و تعالی در قرآن کریم میفرمایند: اَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفِی النَّهَارِ وَ زُلَفًا مِنَ الَّیلِ إنَّ الحَسَنَاتِ یُذهِبنَ السّیئَاتِ ذَلِکَ ذِکرَی لِلذَّکِرِین. و برپا کن نماز را در دو طرف روز و ساعتی چند از شب، هر آینه ی طاعات دور میکند گناهان را، این پندی است پند پذیران را. پس ای عاقلان و ای پند پذیران بیاید گوش به فرمان پروردگار عالم داده و مشغول نماز خواندن شویم تا گناهان ما مانند برگهای پاییزی شروع به ریختن کرده و بسعادت عظیمی نائل آییم. قَد اَفلَحَ المُؤمِنُون الَّذِین هُم فِی صَلَوتِهِم خَاشِعُون یعنی هر آیینه رستگار شدند مؤمنان، آنان که در نماز خویش نیایش کنندگانند. کسانیکه نماز خود را با خضوع و خشوع بر جای می آورند. پس ای نمازگزاران باید نمازهایی را که بر جای می آوریم با خشوع بر جای آورین تا از رستگار شدگان باشیم. شخصی نقل میکند که من در پس حضرت ذوالنون مصری نماز عصر خواندم چون الله اکبر گفتند در وقت گفتن الله بر ایشان چنین غلبه جلال الهی بود که گویا در بدنشان روح نیست و بکلی مبهوت شدند و چون لفظ اکبر را بر زبان گفتند پس دلم از هیبت تکبیرشان پاره پاره شد. حضرت اویس القرنی رحمه الله، بزرگ، مشهور و یکی از افضل ترین تابعین است. آنحضرت گاهی رکوع میکردند و همه شب را در همان حالت بسر میکردند. گاهی در سجده همین حالت بود، که تمام شب را در یک سجده بسر میکردند. حضرت سعید تنوخی رحمه الله تا وقتی که نماز میخواندند، مسلسل دانه های اشک بر رخسارشان جاری بود.
ای عزیزان، ای مسلمانان ببینیم این سروران، این پیشوایان گرامی چگونه نماز میخواندند وقتی که در برابر خالق و پروردگار خود می ایستادند چه حالتی به آنها دست میداد. باید از این سروران درس بیاموزیم. عن حذیفه رضی الله عنه قال: کَانَ رَسُول اللهِ صَلی الله علیه و سلم اذا حَزَبَه اَمرٌ فَزَعَ اِلی الصَلوة. حضرت حذیفه رضی الله عنه میفرمایند که هرگاه کاری سخت متوجه پیامبر میشد، پیامبر بسوی نماز متوجه میشدند. نماز یک رحمت بزرگ از طرف پروردگار است. از این سبب در وقت هر پریشانی سوی نماز متوجه شدن گویا متوجه شدن بسوی رحمت خداوند است. و چون رحمت الهی یاور و مددکار باشد باز چه مجال است که پریشانی را باقی بماند. در کتب حدیث درباره نماز بسیار تأکید و بسیار فضائل وارد شده است. پیامبر گرامی میفرماید: که خداوند متعال پیش از همه بر امت من نماز را فرض کرده و در قیامت بیشتر از همه از نماز حساب خواهد گرفت. میان آدمی و شرک نماز حائل است. علامت اسلام نماز است. هر کس دل را فارغ کرده رعایت اوقات و مستحبات کرده نماز خواند مؤمن است. نماز ستون دین و نور مؤمن است، نماز جهاد افضل است کسی که شروع بنماز میکند خداوند متعال بسوی او خوب توجه میفرماید، چون او از نماز غافل شود خداوند هم توجه بر می گرداند. چون آفتی از آسمان نازل میشود از آبادکنندگان مسجد دور میشود. کسی که بسببی به جهنم برود آتش جهنم جای سجده را نمی سوزاند پسندیده ترین عمل نزد پروردگار آن نماز است که در وقت خوانده شود. کلیدهای جنت نماز است چون انسان در نماز می ایستد درهای جنت باز میشود. مرتبه نماز در دین چنان است که چون سر در بدن. نماز نور دل است، هر کس که میخواهد دل خود را نورانی سازد باید متوجه نماز شود. بر هر قطعه از زمین که بواسطه نماز یاد الله کرده میشود آن قطعه زمین بر دیگر قطعات زمین فخر میکند. مسلمان تا وقتیکه نمازهای پنچ گانه را با خلوص نیت بر جای می آورد شیطان از او می ترسد و در طمع فریب دادنش می افتد. خلاصه قدر نماز را کسی میداند که پروردگار عالم مزه نماز را به او چشانده باشد. حافظ بن قیم رحمه الله در زاد المحاد می نویسد که نماز جالب رزق است و محافظ صحت و دافع بیماری است دلها را تقویت میکند و چهره را خوب صورت را منور میسازد در اعضای بدن نشاط را بوجود میاورد و تنبلی را دفع میکند و سبب شرح صدر است و غذای روح، دل را منور میکند و محافظ نعمات خداوند است و محافظ عذاب الهی.

فلسفه تشکیل اجتماعات جهت برگزاری عبادات
مقصود از عبادت چه از نظر روحی و چه از لحاظ صوری و اجتماعی ساختن انسانی صالح و کاملی است که بتواند با اتکاء به معبود خود الله در برابر پدیده های زندگی و تحولات اجتماعی از خود ایثار و خود گذشتگی نشان دهد و بتواند در راه تکامل خود و جامعه اش نقش سازنده و بزرگتری ایفا کند و این هدف بدست نخواهد آمد مگر زمانیکه روح عبادت از لابلای عبادتگاه های انفرادی و کنج خانه های شخصی و از زیر سقف خلوتگاهها بدر آید و تدریجا بتمام شئون زندگی فردی و اجتماعی کشیده شود تا اینکه فروع چنین عبادتی و تجلی روح آن در صحنه گیتی میان فرد و جامعه در همه جوانب زندگی چنان واحدی را تشکیل دهد که احساس مسئولیت درونی را با تعهد وظایف اجتماعی توام سازد و با اتحاد و هماهنگی کامل (صَفّاً کأنَّهُم بُنیَانٌ مَرصُوص) جهان بشریت را بسوی تکامل مادی و معنوی بحرکت در آورد. آری اینجاست که روح پر فروغ اسلام به پیروان این مکتب راستین خود چنین دستور میدهد. مسلمانان جهان اسلام موظفند برای برگزاری عبادات و طرح ریزی و اتحاد تصمیم درباره صدها برنامه دیگر تربیتی، علمی و... پایگاهی بنام مسجد تأسیس نمایند و با اجتماع خود در آن، طبق برنامه خاصی و با تشکل و اراده خلل ناپذیری بسوی تکامل و سعادت مادی و معنوی بحرکت در آیند. این اجتماع در هر شبانه روز (اوقات پنج گانه) و هر هفته (نماز جمعه) و هر سال در سطح جهانی (مراسم حج) تشکیل شود. اکنون با جرأت میتوان ادّعا کرد که همین اجتماعات و گردهماییهای مسلمانان که مطابق سلسله مراتب خاص و هر کدام در روز معین و مکان معین و مشخص بنابر اقتضای زمان و مکان تشکیل میگردد، جز با نیروی ایمان، نمی توان چنین اجتماع با شکوهی ساخت. براستی فقط اتکاء به خدای بزرگ و جاذبه و کشش نیروی ایمان و قدرت معنویت است که با این ابهت و عظمت و شکوه و جلال، میتوان این نوع اجتماعات بی شائبه و خالی از هر گونه تجمل و خود نمائی را با کمال میل و رغبت بدون اجبار و اکراه تشکیل داد. یعنی اجتماعاتی که با شعار کوبنده با صدای رعد آسای الله اکبر ـ حی علی الصلوة ـ حی علی الفلاح... در نمازهای پنج گانه و نماز جمعه و صدای لبیک اللهم لبیک ... در مراسم حج که در زمین طنین افکن اند، دلها و صف های دشمنان دین و دنیا را از زمین و دریا و فضا به لرزه در می آورد.

فلسفه برگزاری نماز بصورت جماعت
یکی از ابعاد مهم وجود انسان زندگی اجتماعی اوست. انسان نیازمند زندگی اجتماعی است. و شخصیت او بدون آن رشد نمیکند. بهمین علت اسلام حتی در عبادات نیز علاوه بر جنبه های فردی به جنبه های اجتماعی انسان نیز توجه فرموده است. اسلام یک دین همه جانبه و اجتماعی است. قوانین و دستورهای اسلام طوری تشریع شده است که مسلمانان را عملا به جانب همکاری و اتحاد هدایت مینماید. این هدف در همه ابعاد دستورهای اسلام حتی در عبادات مورد تأکید و توجه قرار گرفته است. نماز اگر چه در اصل یک رابطه ی قلبی میان نماز گزار و خداوند است، اما این عبادات به هیچ وجه از جنبه های اجتماعی خالی نیست و بر اساس جماعت پایه گذاری شده است. در حدیثی آمده است که پیامبر صلی الله علیه و سلم میفرمایند: کسی که خوشحال میشود از این که فردای قیامت بعنوان یک فرد مسلمان خداوند را ملاقات کند، هر صدای اذان را هرجا شنید بدانجا برود و نمازهایش را بصورت جماعت بخواند و بر این کار پیوسته محافظت نماید چه خداوند سنت های راهنما و هدایت بخش را به پیامبر بخشیده است که این نمازهای پنج گانه از جمله این گونه سنت ها میباشند. اگر شما بجای مسجد در خانه تان نماز بخوانید همچنان که این مرد متخلف نمازش را در خانه اش میخواند آنوقت شما سنت پیامبرتان را ترک کرده اید. بدیهی است اگر سنت پیامبرتان را ترک کنید گمراه میشوید بنابر این اسلام برگزاری نمازهای پنج گانه را بصورت جماعت در مساجد به این علت ضروری قرار داده است چون مساجد علاوه بر این که پایگاه تجمع مسلمانان و محل انجام فرائض الهی است محل مناسبی نیز برای سایر مسائل اجتماعی و اخلاقی و رفع مشکلات اقتصادی و انسانی جامعه میباشد. زیرا در حقیقت هسته نظام اجتماعی در مسجد قوام میپذیرد، و بذر محبت و تعاون و ریشه نهال الفت و اخوت نیز در اجتماعات مساجد کاشته و پرورش می آید. تردیدی در این نیست که هرگاه در تحکیم و نیرومند ساختن این اساس و پایه نظام اجتماعی سستی و بی اعتنایی بعمل آید دیری نمی یابد که شیرازه نظام زندگی جامعه از هم گسیخته میشود و تفرقه و نفاق توأم با حس خود خواهی و خود برتری جای اتحاد و برادری و محبت و نوع دوستی را میگیرد. چون در واقع نماز جماعت علاوه بر تثبیت و تحکیم بُعد روابط انسان با پروردگار خویش از نظر بُعد اجتماعی و مردمی نیز بسیار مؤثر بوده و نقش سازنده ای را در ایجاد وحدت و تشکل مسلمین ایفاء میکند و چنین اجتماع و گرد همآیی در محله های متعدد شهر و روستاها روزی پنج بار جهت برگزاری یک فریضه دینی این فرصت را به مسلمانان میدهد که باهم تجدید دیدار نمایند و بوسیله سلام و احوالپرسی متقابل همدیگر را بیشتر بشناسند و پیوسته اتفاق و همبستگی خود را در صفهای فشرده مستحکمتر سازند و کینه و خودخواهیها و خود بینی ها را بدور اندازد که نهایتا در جوار همدیگر یک زندگی پر از صفا و صمیمیت، همجواری و همزیستی داشته باشند. در اثر تجمع مسلمانان در چنین پایگاهی است که افراد شهرنشین و روستانشین میتوانند از حال و وضع یک دیگر باخبر شوند و در ضمن گفت و شنود درباره ی رویدادهای روزانه ساعت به ساعت اطلاع و آگاهی یابند و در نتیجه با احساس همکیشی و مسئولیت انسانی و هم جواری در غم و شادی همدیگر خود را سهیم و ملزم به تشریک مساعی نمایند و برای رویارویی با مشکلات زندگی به تبادل نظر و چاره جویی بپردازند. چرا اینطور نباشد؟ در حالیکه فرد فرد مسلمانان موحد که ندای اذان محمدی صلی الله علیه و سلم را شنیدند بنا بر مسئولیت دینی خود را ملزم به اجابت آن میدانند و جهت عبادت و بندگی آفریدگار خود دست از کسب و کار کشیده روانه مساجد میشوند و در این مکان مقدس و سنگر اتحاد و مبارزه بدون اجبار و اکراهی تجمع حاصل میکنند و افراد پیر و جوان و سالم و علیل گدا و ثرتمند شاد و غمگین در کنار هم و با صفهای گروهی و فشرده بدون هیچگونه تشخص و تمیزی و بدون بالا و پاینی (کأنه بنیان مرصوص) در برابر خالق خود یک جهت و یک نواخت با قامتی استوار می ایستند و همه با هم با یک نیت و هدف و با یک قرائت و آهنگ، و با یک حرکت نشست و برخاست به عبودیت و پرستش خداوند متعال میپردازد. آری این صف بندی خلل ناپذیر و این تجمع و تشکل با برکت مرکب از افراد سیاه و سفید، بازاری و اداری کارگر و کارفرما، رفتگر یا غیر رفتگر، باسواد و بی سواد، قوی و ضعیف، گدا و ثروتمند، همه و همه بدون تعیین و تشخیص جای کسی، تشکیل شده است. بطوری که هر کس زودتر وارد مسجد شد و در جای خود نشست، هیچ مقامی نمیتواند او را از جایش بلند کند و در جای دیگر بنشاند. بنابر این میتوان گفت در سراسر گیتی تجمع عبادت اسلامی است که تمام امتیازات طبقاتی را از بین میبرد، و فقط صف های فشرده نماز گزاران پیرو سنت محمدی صلی الله علیه و سلم است که تعصبات شخصی و قومی، نسلی و نژادی و سایر نمودها و مشخصات ظاهری را محو و نابود میکند و ملاک برتری تنها در تقوا و پرهیزگاری و خدمت به بنی نوع خود میداند و بس. با جرأت میتوان گفت روزی پنج بار تشکیل چنین اجتماعاتی را که بین همه ی خودستائیها و اختلافات و ناملایمات جامعه را از بیخ میکند و تمام افراد شرکت کننده در این نوع اجتماعات در پیش خود چنان احساس میکنند که همه باید تحت لوای ایمان و اعتقاد راسخ به یک مبدأ هستی خدای بزرگ دست در دست هم نهند و بعنوان یک امت واحده برادروار بزندگی شرافتمندانه خود ادامه دهند و از اینجاست که حس تعاون و همکاری و برادری و نوع دوستی در میان آنان رشت و نمو میکند. و آنان را بعنوان انسان واقعی به جامعه معرفی میکند نه اینکه به مثابه حیوان درنده بنام انسان در جامعه انسان زندگی میکند.

مضرات عدم اقامه نماز
مضرات عدم اقامه نماز خیلی فراوان است. اولین ضرری که عدم اقامه نماز بما میرساند قهر و غضب پروردگار را متوجه ما میسازد. در کتب حدیث بر تارک نماز عذاب های خیلی سخت ذکر شده است. کسی که نماز را نمیخواند در واقع مسلمان نیست چون سرور کائنات حضرت محمد صلی الله علیه و سلم میفرماید من ترک الصلوة عمدا فقد کفر جهارا یعنی هر کس که نمازش را بطور عمد ترک کند آشکارا کافر شده است. از حدیث شریف معلوم میشود که کسانی که نماز نمیخوانند، بگذشتن نماز غصه نمیخورند مسلمان نیستند. نماز مرز میان انسانیت و شرک است. انسان مسلمان هیچ وقت نماز را ترک نمیکند. انسان مسلمان به هیچ وجه نماز را حقیر نمی شمارد. فرد مؤمن واقعی در وقت نماز به نماز نمیگوید من کار دارم باید به کار بگوید من نماز دارم. کسیکه نماز خوان است دین دار است و کسیکه نماز نمیخواند دیندار نیست. پیامبر اکرم صلی الله میفرمایند: الصلاة عِمَاد الدین فَمَن اَقَامَها فَقَد اَقَامَ الدِّین و مَن تَرَکَها فَقَد هَدَمَ الدین. یعنی نماز ستون دین است. هر کس نماز را برپا داشت دینش را برپا داشت و هرکس نماز را ترک کند دینش را ویران کرده است. از این احادیث پیدا است کسی که میخواهد بگوید من مسلمان هستم، من دیندار هستم، باید این فریضه الهی را برقرار سازد. محض ادعای مسلمانیت و دینداریت کسی مسلمان نمیشود کسی دیندار نمیشود اول باید این ستون را محکم بر قرار نگاه داشت. و نیز در حدیث دیگری آمده است: کسیکه نماز خواند نماز برایش در روز قیامت نور و دلیل و نجات خواهد بود. و کسیکه نماز نخواند در روز قیامت نور و دلیل و وسیله نجات نخواهد داشت. و در روز قیامت همراه قارون و فرعون خواهند بود. کسیکه اوامر پروردگار را بجا نیاورد، نمازهای پنج گانه خود را نخواند، ابد الابد بدبخت خواهد بود و برای همیشه در آتش جهنم خواهد سوخت آن آتشی که یک شراره اش از آتش تنور این دنیا سوزان تر است. اگر کسی بخواهد که از عذاب های جهنم نجات یافته و غرق نعمتهای پروردگار شود باید نمازهای پنج گانه خود را برجای آورد. بی نمازان فاسق بی نمازانی که در دام شیطان لعین گرفتار شده اند در نهایت احمق و نادان هستند چون آنها در این دنیای پنج روزه دنبال هوای نفسانی رفته و گرفتار شدن به عذابهای سخت جهنم و سوخته شدن در آتش آن راضی شده اند نماز های روزانه را برای خود دردسر دانسته و از آسایش ابدی، از نعمت های بی پایان محروم شده، به بلای همیشگی گرفتار میشوند. خداوند کریم در قرآن مجید میفرمایند: فَوَیلٌ لِلمُصَلِّینَ * الَّذِینَ هُم عَن صَلاتِهِم سَاهُون * یعنی مکانی بنام ویل جهت نمازگزارانی است که در ادای نماز سهل انگاری میکنند و یا نمازهای خود را در وقت خودش نمیخوانند و یا اصلا نماز نمیخوانند. از آیه ی شریفه پیدا است کسانی که نماز نمیخوانند جای آنها ویل است ویل را پیامبر گرامی اینچنین تعریف میکنند: ویلٌ وادٍ فِی جَهَنَّمٍ یَهوی فِیهِ الکافِرُ اَربَعِینَ خَرِیفَاً قَبلَ اَن یَبلُغَ قَعرَه.(صح) یعنی ویل در جهنم نام گودالی است که کافران را در آن می اندازند. کافران تا وقتی که به قعر آن گودال برسند چهل سال طول میکشد. از این آیه شریفه ثابت میشود که بینمازان در قیامت در قعر چهل ساله ی آن گودال خواهند بود. ای مسلمانان، ای کسانی که خود را مؤمن میدانید و خود را در زمره مسلمانان محسوب میکنید ببینید چه جایی برای بی نمازان در نظر گرفته شده است؟ آیا تاب مقاوت در مقابل آن همه عذاب الهی در آن ویلی که تا قعرش چهل سال راه است را داریم؟ انسان در این دنیا تاب مقاومت در برابر تنها یک شعله هیزم را ندارد. اگر یک شعله آتش با بدنش تماس پیدا کند روحش میخواهد از بدنش خارج شود. اگر اینطور است چگونه میخواهد در مقابل آن همه عذاب الهی پایداری کند. آن عذابی که پایانی ندارد. اگر میخواهیم از این عذابها و بلاها نجات پیدا کنیم باید نمازهای پنج گانه خود را بنحو احسن به انجام برسانیم. تا مورد قبول باری تعالی قرار گرفته و از آن همه گرفتاریها نجات داده و بسعادت و خوشبختی برساند. اگر ما نماز نخوانیم نمی توانیم از این گرفتاریها نجات پیدا کنیم. شیطان که تنها بخاطر سجده نکردن حضرت آدم و سرپیچی از یک فرمان خداوند برای همیشه طوق لعنت برگردنش بوده و برای ابد ملعون شد پس وای بحال آن کسانی که روزی پنج بار از فرمان خالق و پروردگار خود سرپیچی کرده و نماز را بر جای نمی آورند.

فواید اقامه نماز از نظر بهداشتی
فواید اقامه نماز از نظر بهداشت بسیار است. نماز انسان را بسوی پاکی و نظافت فرا میخواند. کسیکه میخواهد نماز بخواند باید همیشه پاک و تمییز بوده و همیشه باید بدن نمازگزار، لباس نماز گزار، مکان نماز گزار پاک باشد. پروردگار متعال در قرآن کریم میفرمایند: یَا اَیُّهَا الَّذِینَ اَمَنُوا اِذَا قُمتُم اِلَی الصَّلَوةِ فَاغسِلُوا وُجُوهَکُم و اَیدِیَکُم اِلَی المَرافِقِ و امسَحُوا بِرُؤسِکُم و اَرجُلَکُم الی الکَعبَینِ. ای کسانی که ایمان آورده اید چون برخیزید بسوی نماز، پس بشوید صورت های خود را و دست های خود را تا آرنج و مسح کنید سر خود را و بشوئید پاهای خود را تا غوزک. مائده. بنابر این بنا بدستور خداوند کسی که قصد نماز خواندن را کرده باشد اول باید نظافت را رعایت کرده و دست و صورت و پاها و سایر اعضاء را بشوید. نمازگزار همیشه به دندانش مسواک زده و همیشه خوش بو و معطر باشد. یکی از سنتهای وضو مسواک زدن است (مسواک چوبی) ام المؤمنین حضرت عایشه رضی الله عنها از حضرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و سلم روایت میکند: که پیامبر فرمود: السواک مَطهَرَةُ لِلفَمِ مَرضاةٌ لِلرَّبِ. یعنی مسواک پاک کننده دهان و راضی کننده ی خداوند است. قشیری از ابی الدرداء روایت میکند که: عَلَیکُم بِالسِّواکِ فَلا تَغفَلُوه فَاِنَّ فِی السِّوَاکِ اَربَعَ و عِشرِینَ خِصلَةً اَفضَلُهَا اَنَّهُ یَرضَی الرَّحمَنَ و یُظِیفُ و یُضاعِفُ سَبعَةً و سَبعِینَ ضِعفَاً و یِورِثُ السِّعَةَ و الغِنَا و یُطَیِّبُ النَکهَةَ و یَشُدُّ اللَّثَةَ و یُسکِنُ الصُّدَاعَ و یُذهِبُ و وَجعُ الفِرسِ و تُصَافِحُهُ المَلائکةُ لِنُورِ وَجهِهِ و تَبرِقُ اَسنَانَه و ذَکَرَ بَقِیَّتَها. یعنی مسواک را بر خود لازم گردانیده و از آن غافل نباشید چون مسواک بیست و چهار خصلت دارد. که افضل ترینش خداوند از آن شخص راضی میشود و به مهمانی خویش میخواند و نماز را هفتاد و هفت برابر میکند. و وسعت و غنا را در روزی بهمراه دارد. بوی دهان را خوشبو میکند. لثه را محکم میکند، سر درد را آرام میکند، دندان درد را از بین میبرد، و جهت نور صورتش فرشتگان با آن شخص ملاقات میکنند، دندانها را براق میکند، و ما بقی را ذکر نمود. خلاصه کسی که نماز میخواند از هر نظر بهداشت را رعایت کرده و همیشه با نظافت است.

فواید نماز از نظر تربیتی
نماز بهترین مربی برای جوامع بشری است. و بهترین وسیله ای است. که به انسان انضباط و اخلاق و تربیت می آموزد. چون کسی که از آغاز سن بلوغ شروع به نماز خواندن کرده و به مسجد رود آداب معاشرت و چگونگی رفتار با دیگران را می آموزد. با بزرگترها برخورد کرده و با صالحان و انسانهای خدا پرست هم صحبت می شود. میبینید و میشنوید که با دیگران چگونه برخورد کرده و چگونه با دیگران هم صحبت شود. انضباط و نظم را از آنان فرا میگیرد. شخصی که نماز میخواند و به مسجد می رود می آموزد که چگونه از دستور امام اطاعت کند. چون همه نمازگزاران وقتیکه نماز را با جماعت می خوانند باید از یک فرمان اطاعت کنند و آنهم تکبیر امام است. هیچ کس نباید از این فرمان سرپیچی کند. نه میتواند جلو بیافتد. نه میتواند عقب بماند همه باید در یک صف منظم باشند. باید در وقت خودش خوانده شود همه ی این مطالبی که گفته شد بشخص نمازگزار می آموزد که در کارهای شخصی روز مره خود چگونه برنامه ریزی کند و چگونه کارهای خود را با نظم و ترتیب انجام دهد. خلاصه، نماز یک معلم انضباط و تربیت و اخلاق است. کسیکه نماز میخواند میتواند این مطالب را در خود جمع کند. پس چه بهتر که همیشه نماز بخوانیم و همیشه با نظم و اخلاق باشیم. از خداوند تبارک و تعالی میخواهم که همه ی ما را از بندگان با اخلاق و منضبط جامعه اسلامی قرار دهد.

تسبیحات و اذکار نماز
در حالت قیام خوانده میشود:
سُبحَانَکَ اَللَّهُمَّ وَ بِحَمدِکَ وَ تَبَارَکَ اسمُکَ وَ تَعَالَی جَدُّکَ وَ لَا إلَهَ غَیرُک. پاک و منزه هستی ای پروردگار و سزاوار حمدی و نام تو با برکت است. و بزرگی تو بسیار بلند است و هیچ معبودی نیست غیر از تو.
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم. پناه میبرم من به خداوند از شیطان مردود.
بسم الله الرحمن الرحیم. بنام خداوند بخشنده و مهربان.
اَلحَمدُ لِلَّهِ رَبِّ العَالَمِینَ. ستایش مخصوص خدایی است که پروردگار جهانیان است.
الرَّحمَنِ الرَّحِیم. بخشنده و مهربان است.
مَلِکِ یَومِ الدِّین. صاحب روز جزا است.
اِیَّاکَ نَعبُدُ وَ اِیَّاکَ نَستَعِین. فقط تو را می پرستیم و فقط از تو یاری می جوئیم.
اِهدِنَا الصِّراطَ المُستَقِیم. ما را به راه راست هدایت فرما.
صِرَاطَ الَذِین اَنعَمتَ عَلَیهِم غَیرِ المَغضُوبِ عَلَیهِم وَ لَا الضَّالِّینَ. راه کسانیکه نعمت بخشیدی به آنان، نه راه کسانی که خشم گرفته ای بر آنان و نه راه گمراهان.
قُل هُوَ اللهُ اَحد. بگو اوست خدای یگانه.
اَللهُ الصَّمَد. خدا بی نیاز است.
لَم یَلِد وَ لَم یُولَد. فرزندی نزاده و زاده هم نشده.
وَ لَم یَکُن لَهُ کُفوًا اَحَد. و هیچ کس همانند او نیست.
تسبیح رکوع: سُبحَانَ رَبِّیَ العَظِیم. پاک و منزه است پروردگار بزرگم.
تسبیح بهنگام برخاستن از رکوع: سَمِعَ اللهُ لِمَن حَمِدَه. خدا میشنود کسی را که او را ستوده است.
تسبیح بعد از بلند شدن از رکوع: رَبَّنا لَکَ الحَمد. ای پروردگار برای توست جمله ستایش.
تسبیح سجده: سُبحَانَ رَبِّیَ الاَعلَی. پاک و منزه است پروردگار بزرگ و بالاترم.
اذکار قعده: ألتَّحِیَّاتُ ِللهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّیِّبَات، تمام عبادت قولی مخصوص خداست.
ألسَّلَامُ عَلَیکَ أیُّهَا ألنَّبِیُّ وَ رَحمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُه. سلام بر شما باشد ای پیامبر و رحمت خداوند و برکات خداوند.
ألسَّلَامُ عَلَینَا وَ عَلََی عِبَادِ اللهِ الصَّالِحِین. سلام بر ما باد و بر بندگان صالح خداوند سلام باشد.
أشهَدُ أن لَا إلَهَ إلَّا اللهُ وَاشهَدُ انَّ مُحَمَّدًا عَبده و رَسُولُه. گواهی میدهم بدون شک هیچ معبودی نیست جز خدا و همچنین گواهی میدهم که محمد صلی الله علیه وسلم بنده خدا و فرستاده اوست.
أللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَّ عَلَی الِ مُحَمَّد کَمَا صَلَیتَ عَلَی ابرَاهِیمَ وَ عَلَی الَ ابرَاهِیم إنَّکَ حَمِیدً مَّجِید. پروردگارا رحمت نازل فرما بر محمد صلی الله علیه وسلم و بر آل محمد صلی الله علیه وسلم همچنانی که رحمت نازل فرمودی بر ابراهیم علیه السلام و بر آل ابراهیم علیه السلام همانا تو سزاوار ستایش و صاحب مجد و بزرگی هستی.
أللَّهُمَّ بَارِک عَلَی مُحَمَّدٍ وَّ عَلَی الِ مُحَمَّد کَمَا بَارَکتَ عَلَی ابرَاهِیمَ وَ عَلَی الَ ابرَاهِیم إنَّکَ حَمِیدً مَّجِید. پروردگارا برکت نازل فرما بر محمد صلی الله علیه وسلم و بر آل محمد صلی الله علیه و سلم همچنانی که برکت نازل فرمودی بر ابراهیم علیه السلام و بر آل ابراهیم علیه السلام همانا تو سزاوار ستایش و صاحب مجد و بزرگی هستی.
أللَّهُمَّ إغفِرلِی وِ لِوَالِدَیَّ وَالاُستَاذِی وَ لِجَمِیعِ المُؤمِنِینَ وَ المُؤمِنَات وَ المُسلِمِینَ وَ المُسلِمَات ألاَحیَاءِ مِنهُم وَالاَموَات. پروردگارا، ببخش مرا و پدر و مادر مرا و استاد مرا. و تمام مؤمنان مرد را، و تمام مؤمنان زن را و تمام مسلمانان مرد را و تمام مسلمانان زن را زندگان را از ایشان، و مردگان را.
رَبَّنَا أتِنَا فِی الدُّنیَا حَسَنَةً و فِی الأخِرَةِ حَسَنَةً وَّ قِنَا عَذَابَ النَّار وَ احشُرنَا مَعَ الابرَار بِرحمَتَکَ یَا اَرحَمَ الرَّحمِین. ای بار خدایا در این دنیا بهترین چیزها را بما بده و در آخرت نیز بهترین چیزها را بما بده و از عذاب آتش جهنم مرا نجات بده و از جمله کسانی بگردان که خوشبختی بر آنان است برحمت خود، ای مهربان ترین مهربانان
سلام: اَلسَّلامُ عَلَیکُم وَ رَحمَةُ الله. سلام بر شما باشد و رحمت خدا
دعای قنوت: أللَّهُمَّ إنَّا نَستَعِینُکَ وَ نَستَغفِرُکَ وَ نُؤمِنُ بِکَ وَ نَتَوَّکَلُ عَلَیکَ وَ نُثنِی عَلَیکَ الخَیر و نَشکُرُکَ وَ لَا نَکفُرُکَ وَ نَخلَعُ وَ نَترُکُ مَن یَّفجُرُک. پروردگارا ما از تو یاری میطلبیم و از تو آمرزش میخواهیم و به تو ایمان می آوریم و بر تو توکل میکنیم و تو را بخوبی یاد میکنیم و تو را شکر میگوییم و نعمت های تو را نمی پوشانیم (کفران نعمت نمیکنیم) و بَر میکَنیم و ترک میکنیم کسی را که نافرمان تو باشد.
أللَّهُمَّ إیَّاکَ نَعبُد وَ لَکَ نُصَلِی وَ نَسجُدُ وَ اِلَیکَ نَسعَی وَ نَحفِدُ نَرجُوا رَحمَتَکَ وَ نَخشَی عَذَابَکَ إنَّ عَذَابَکَ بِالکُفَّارِ مُلحِق. پروردگارا فقط تو را عبادت میکنیم و برای تو نماز و سجده بجا می آوریم بسوی تو سعی میکنیم (میرویم) و قصد میکنیم و امیدوار رحمت تو هستیم و میترسیم از عذاب تو بدون شک عذاب تو بکفار خواهد رسید.

ربنا اجعلنا من المصلین و الذاکرین و لا تجعلنا من التارکین و الغافین توفنا مسلما و الحقنا بالصالحین. و صلی الله علی سیدنا محمد و علی آله وصحبه اجمعین برحمتک یا ارحم الراحمین.

منابع و مآخذ
قرآن کریم ـ درة الناصحین .... عثمان بن حسن الخوبری ـ موعظة المسلمین... استاد الحاج عبدالرحمن آخوند تنگلی طانا ـ تفسیر نمونه ـ البنایه فی شرح الهدایه ... ابو محمد محمود بن احمد العینی ـ نصاب التبلیغ ... علامه محمد زکریا کان دهلوی. مترجم مولانا محمد اشرف ـ تحلیلی در فلسفه احکام اسلامی ... محمد صالح سعیدی
صفحه مناسب چاپ
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم

تصویر اتفاقی

حضور زنان مشتاق در نماز جمعه

حضور زنان مشتاق در نماز جمعه

جمعیت حاضر از نمایی دیگر

جمعیت حاضر از نمایی دیگر


اعضای دارای بیشترین پیام

1 mohammad2
mohammad2
127
2 SAHABI 97
3 sahneh 84
4 elyas 62
5 gapist 48
6 neghab
neghab
25
7 nurahmed 23
8 alten 19
9 emin
emin
15
10 rauf 13

جدول اوقات شرعی