وظایف آمر به معروف و ناهی از منکر

تاریخ 2009/1/17 12:30:00 | عنوان: روایات و حکایات منتخب

تصویر اصلی
حضرت محمد صلی الله علیه و سلم در حدیثی فرموده اند: مَا مِن قَومٍ عَمِلُوا بِالمَعَاصِی وً فِیهِم مَن یَقدرُ اَن یَنکِرَ عَلَیهِم فَلَم یَفعَل الاّ یُوشِکُ اَن یَعُمَّهُمُ اللهُ بِعَذَابٍ مِن عِندِهِ. یعنی هر قومی که مرتکب گناه و معصیت شوند و در میان ایشان، کسانی باشند که منکر عمل ایشان شده اما هیچگونه اقدامی بعمل نیاورند، قطعا خداوند همه ی آنان را به عذابی از جانب خود گرفتار خواهد ساخت. روایت از اصحاب سنن، ترمذی آن را صحیح دانسته است. امر به معروف و نهی از منکر، دو قطب بزرگ و دو امر بسیار مهم دین هستند. زیرا هدف از بعثت انبیاء، بوسیله ی آن دو حاصل میشود.

خداوند متعال میفرمایند: وَ لتَکُن مِنکُم اُمَّةٌ یَدعُون اِلَی الخَیرِ وَ یأمُرُونَ بِالمَعرُوفِ وَ یَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ وَ اِولئِکَ هُمُ المُفلِحُون. یعنی باید از میان شما گروهی باشند که مردم را دعوت به نیکی کنند و امر بمعروف و نهی از منکر نمایند و آنان رستگارانند. سوره ی آل عمران آیه ی 104. در حدیثی دیگر از ابو سعید خدری رضی الله عنه، آمده است: شنیده ام پیامبر خدا صلی الله علیه و سلم فرمودند: هرگاه یکی از شما، رفتاری خلاف شرع مشاهده کند، باید آنرا با دست خود منع نماید. اگر با دست نتوانست، با زبانش و اگر با زبان نتوانست، بوسیله ی قلب خود آن عمل خلاف شرع را ناپسند بشمارد. این ضعیف ترین نوع ایمان میباشد.



شرح حدیث:

مقصود، آن نیست که ناتوان اگر قلباً هم ناخرسند باشند، ایمان او از ایمان دیگران ضعیف تر است، بلکه بدان معنی است که این حداقل ایمان مطلوب میباشد. چون ثمره ی ایمان، عمل است و بالاترین ثمره ی ایمان در باب نهی از منکر این است که مسلمان با دست خویش به نهی از منکر بپردازد و اگر در این راه کشته شود شهید است. خداوند متعال از قول لقمان میفرمایند: یَا بُنَیَّ اَقِمِ الصّلاةَ وامُر بَالمَعرُوفِ وَ انهَ عَنِ المُنکَرِ وَ اصبِر عَلَی مَا اَصَابَکَ. یعنی پسرم! نماز را بپا دار و امر بمعروف و نهی از منکر کن و در برابر مصائبی که به تو میرسد صبر داشته باش. سوره لقمان آیه 17.



دلائل غفلت از فریضه ی امر بمعروف و نهی از منکر:

بزرگان دین، این دلائل را چنین بیان میکنند: علت اول، این است که ما این فریضه را تنها مسؤلیت علماء میدانیم در صورتی که خطاب قرآن و احادیث نبوی عام است و هر فرد امت محمدی را در بر میگیرد. علت دوم، ما فکر میکنیم که اگر ما بر ایمان خود محکم و استوار باشیم، گمراهی دیگران به ما ضرری نمیرساند. علت سوم، عوام و خواص، عالم و جاهل از اصلاح، مأیوس شده و به این باور رسیده اند که دیگر ترقی و عروج مسلمانان نا ممکن و دشوار است. علت چهارم، این است که ما فکر میکنیم چون خودمان عامل و پایبند نیستیم یا صلاحیت این کار و منصب را نداریم پس چطور به دیگران نصیحت کنیم. علت پنجم، ما اینطور فهمیده ایم که ایجاد حوزه ها در جاهای مختلف و وعظ و ارشاد علماء، حلقه های ذکر، تصنیف کتابهای مذهبی، پخش رسائل و پخش سی دی های مذهبی، اینها همه و همه شعبه هایی از امر بمعروف هستند و با وجود اینها، فریضه ی امر بمعروف و نهی از منکر کاملا در حال انجام است. در این شکی نیست که وجود همه ی این شعبه ها بینهایت ضروری است و توجه به اینها از مهمترین امور است زیرا فروغ کمی که امروز از دین باقی مانده است صرفاً از آثار و برکات همین شعبه ها است. اما اگر بخوبی دقت کنیم تنها این شعبه ها برای رفع نیازهای جامعه امروز کافی نیست و به این حد اکتفاء کردن اشتباه بزرگی است، زیرا هنگامی میتوانیم از این شعبه ها استفاده کامل ببریم که در ما طلب و شوق و اهمیت و عظمت دین باشد. علت ششم، این است که هرگاه ما بعنوان انجام وظیفه، پیش دیگران میرویم آنها با ما بد رفتاری میکنند و با سختی پیش میآیند و ما را توهین میکنند و از این قبیل مسائل. هر کس عمل بدی را ببیند و آن را انکار نکند و خاموش بماند در آن عمل شریک است، بنابراین کسی که غیبت را میشنود، شریک کسی است که غیبت میکند.



مواردی که امر به معروف و نهی از منکر ضرورت ندارد:

امر به معروف و نهی از منکر بر همه ی مسلمانان واجب است بجز در دو صورت. اول این است که یقین داشته باشد که اگر دیگران را از کارهای بد و نامشروع منع کند، به سخنان او اعتناء نکرده و به اعمال خود ادامه دهد و او را به چشم حقارت نگاه کنند. اگر چه در این صورت سکوت جائز است ولی مراعات شعائر دینی ایجاب میکند که اگر انسان از راههای دیگر نتواند از اعمال ایشان جلوگیری کند، لااقل بوسیله ی گفتار نیکو ایشان را هدایت کند یا از آنجا دور شود زیرا مشاهده ی گناه از روی اختیار، حرام است و کسی که در باده گساری بنشیند هر چند از خوردن شراب خود داری کند، فاسق بشمار میآید و عمل حرام مرتکب شده است یا ربا خوار و یا حرام خوار همنشینی کند، فاسق محسوب میگردد و ترک محل گناه امری واجب است. صورت دوم این است که در حال حاضر بتواند از اعمال نامشروع جلوگیری کند و قادر باشد که شیشه ی محتوی شراب را بشکند یا آلت لهو و طرب را از دست مطرب بگیرد و بر زمین بکوبد ولی مطمئن باشد که بعدا او را میزنند یا به مصیبتی گرفتارش میکنند، در این صورت نهی از منکر واجب نیست، ولی اگر مصیبتی سخت و غیر قابل تحمل را درباره ی خودش تصور نکند، مستحب است که برای کسب ثواب و اجر اخروی امر خدا را که فرموده است «وَ انهَ عَنِ المُنکَرِ و اصبِر عَلَی مَا اصَابَکَ» یعنی از کار بد نهی کن و بر مصیبتی که بر تو وارد میشود مقاومت نمای. لقمان آیه 17 اطاعت کن و از عملهای غیر مشروع جلوگیری نماید.



خلاصه مطلب:

امر بمعروف و نهی از منکر وقتی واجب نیست که انسان بیم آنرا داشته باشد که مورد ضرب واقع شود یا ضرر مالی به او وارد گردد یا آبرویش طوری در خطر افتد که حیثیت و شخصیتش از بین برود، ولی ترس از اینکه به وی بدگویی کنند یا شفاهی مورد اعتراض قرار دهند یا بیم آن داشته باشد که در آینده با او دشمنی کنند یا درباره اش به تفتیش و سخن چینی بپردازند یا از رسیدن به نفعی که در انتظار آن است جلوگیری کنند، هیچ یک از این اوهام و تصورات ضعیف وجوب امر به معروف و نهی از منکر را ساقط نمیکند و مانع از ادای این وظیفه نمیشود.



دعاء به درگاه الهی:

از خداوند متعال میخواهیم که به ما توفیق دهد تا همیشه در راستای امر بمعروف و نهی از منکر پیش قدم باشیم و از آن دوری نکنیم تا از عذاب خداوند در امان باشیم.



مآخذ: احیاء علوم الدین ـ کتاب الاربعین ـ اربعین نووی ـ نور الجواهر در اقوال اکابر




نوشته‌ای از erfanabad.org
http://www.erfanabad.org/fa

نشانی این صفحه :
http://www.erfanabad.org/fa/modules/news/article.php?storyid=153